مقاله

معیارهای نوبل ادبیات برای انتخاب برنده ها

جایزه نوبل چیست

تاریخچه جایزه نوبل ادبیات

جایزه‏ نوبل ادبیات یک جایزه‏ ادبی سوئدی است که از سال 1901 و به طور سالانه به مؤلفانی از سراسر جهان اعطا می‏شود که به نقل از صنعتگر سوئدی، آلفرد نوبل، «ممتازترین اثر در حوزه‏ی ادبیات را به شکلی ایده ‏آل» ایجاد کرده ‏اند. (به زبان سوئدی: den som inom litteraturen har producrat det mest framstående verket i en idealisk riktning).

اگر چه گاهی اوقات به آثار منفرد مشخصاً به عنوان اثری قابل توجه استناد می‏شود، اما به طور كلی این جایزه براساس مجموعه آثار نویسنده تعیین می‏گردد. انتخاب برنده‏ این جایزه توسط آکادمی سوئد صورت می‏ گیرد؛ و اسامی برندگان را در اوایل ماه اکتبر اعلام می‏کند. جایزه‏ نوبل ادبیات، یکی از پنج جایزه‏ نوبلی است که بنا بر خواسته آلفرد نوبل در سال 1895 مقرر گردید. در برخی مواقع، این جایزه به سال بعد (آخرین مورد در سال 2018) موکول شده است.

«جایزه‏ نوبل ادبیات به شخصی اهدا می‏شود که کار برجسته‏ ای را به طور ایده ‏آل و با بیشترین فایده برای نوع بشر انجام داده است.»

 

از میان پنج جایزه‏ تعیین شده در وصیت‏نامه آلفرد نوبل (1895)، یکی از جوایز به شخصی اختصاص داده شده بود که در حوزه‏ ادبیات، «برجسته ‏ترین اثر را به‏ طور ایده‏ آل» خلق کرده است. برنده باید توسط «آکادمی مستقر در استکهلم» تعیین شود؛ که بنا بر اساسنامه‏ های بنیاد نوبل برای تعیین آکادمی سوئد مشخص گردیده است.

این اساسنامه‏ ها، ادبیات را به عنوان «نه تنها نثرهای زیبا و هنری، بلکه سایر نوشته‏ هایی که به دلیل شکل و سبک خود دارای ارزش ادبی هستند» تعریف کرده‏ اند. در عین حال، سختگیری‏ ها‏ در مورد محدودیت آثار ارائه شده «در طول سال گذشته» کاهش یافت: «کارهای قدیمی‏ تر، اگر اهمیت آن‏ها تاکنون مشخص نشده باشد»، می‏توانند در نظر گرفته شوند. همچنین، بیان شد كه نامزدها باید توسط افرادِ مسئول تا قبل از 1 فوریه‏ هر سال به صورت کتبی معرفی شوند.

درباره جایزه پولیتزر بیشتر بخوانید

به موجب آیین‏ نامه‏ مشخصی، حق تعیین نامزدها به اعضای آکادمی سوئد و سایر آکادمی‏ ها، مؤسسات و مجامع مشابه به آن از نظر ساختار و هدف، و نیز به اساتید دانشگاهی زیبایی‎شناسی، ادبیات و تاریخ اعطا گردید. اصلاحی ه‏ای در سال 1949 گروه اساتید را به طور خاص تعیین نمود: «اساتید ادبیات و لغت‏ شناسی در دانشگاه‏ها و کالج ‏های دانشگاهی». در همان زمان، حق تعیین نامزدها به برندگان پیشین جوایز و «رؤسای جوامع نویسندگانی که نماینده‏ آثار و محصولات ادبی در کشور خود هستند» تعمیم داده شد.

همچنین در این اساسنامه‏ ها، تأسیس یک کمیته‏ نوبل «برای ارائه‏ی نظرات خود در مورد اعطای جوایز» و یک مؤسسه‏ نوبل با کتابخانه ‏ای که شامل مجموعه بزرگی از ادبیات عمدتاً مدرن باشد، در نظر گرفته شده بود.

تعیین نامزدهای دریافت جایزه‏ نوبل ادبیات تنها توسط افراد دارای صلاحیت امکان‏پذیر است. اسامی نامزدها و سایر اطلاعات مربوط به انتخاب آن‏ها تا 50 سال بعد نمی‏تواند آشکار شود.

 

روند تعیین و انتخاب نامزدها

کمیته‏ نوبل ادبیات دعوت‏نامه ‏هایی را برای افراد واجد شرایط جهت معرفی نامزدهای دریافت جایزه نوبل ادبیات ارسال می‏ کند.

 

تعیین ‏کنندگان واجد شرایط نامزدها

مطابق اساسنامه، حق ارائه‏ پیشنهادات برای دریافت جایزه‏ نوبل در ادبیات متعلق به افراد ذیل است:

  1. اعضای آکادمی سوئد و سایر آکادمی‏ها، مؤسسات و مجامع که از نظر ساختار و هدف مشابه آن هستند؛
  2. اساتید ادبیات و زبان‏شناسی در دانشگاه‏ها و کالج‏ های دانشگاهی؛
  3. برندگان پیشین نوبل ادبیات؛
  4. رؤسای جوامع نویسندگانی که نماینده‏ آثار و محصولات ادبی در کشور خود هستند.

 

انتخاب برندگان نوبل

آکادمی سوئد با 18 عضو، مسئول انتخاب برندگان نوبل ادبیات است. کمیته‏ نوبل ادبیات، متشکل از چهار یا پنج عضو، کارگروهی است که فرآیند تعیین نامزدها را ارزیابی نموده، و پیشنهادات خود را به آکادمی سوئد ارائه می‏دهد.

 

چه کسی واجد شرایط دریافت جایزه‎ی نوبل ادبیات است؟

نامزدهای واجد شرایط دریافت جایزه‏ی ادبیات، کسانی هستند که توسط افراد دارای صلاحیتی معرفی می‏شوند که از طرف کمیته‏ نوبل برای ارائه‏ اسامی جهت بررسی دعوت شده‏ اند. افراد دیگری که واجد شرایط تعیین نامزد هستند، اما دعوت‏نامه دریافت نکرده‏اند نیز می‏توانند اسامی نامزدهایی را ارائه دهند. هیچ کس نمی‏تواند خودش را نامزد کند.

 

برندگان نوبل ادبیات چگونه انتخاب می‏ شوند؟

روند تعیین نامزدها برای دریافت جایزه‏ نوبل ادبیات

جایزه نوبل چیست

 

طبق راهنمای آکادمی نوبل در زیر شرح مختصری از روند انتخاب برندگان نوبل ادبیات آورده شده است:

  • سپتامبر: ارسال دعوت‏نامه‏ ها. کمیته‏ نوبل فرم‏های تعیین نامزدها را برای صدها فرد و سازمانی که واجد شرایط تعیین نامزدهای جایزه نوبل ادبیات هستند، ارسال می‏کند.
  • فوریه: آخرین مهلت ارائه‏ اسامی نامزدها. فرم‏های تکمیل شده باید حداکثر تا تاریخ 31 ژانویه‏ سال بعد در اختیار کمیته‏ نوبل قرار گیرد. کمیته، پس از غربال نامزدها لیستی را جهت تأیید به آکادمی ارائه می‏دهد.
  • آوریل: نامزدهای مقدماتی. کمیته، پس از مطالعات بیشتر، اسامی 15 الی 20 نفر را برای بررسی آکادمی به عنوان نامزدهای مقدماتی انتخاب می‏کند.
  • مه: نامزدهای نهایی. کمیته، لیست فوق را به پنج نامزد دارای اولویت که باید توسط آکادمی در نظر گرفته شوند، محدود می‏کند.
  • ژوئن-آگوست: خواندن آثار. اعضای آکادمی، آثار نامزدهای نهایی را در طول تابستان مطالعه و ارزیابی می ‏نمایند. کمیته‏ نوبل نیز گزارش‏های فردی را آماده می‏کند.
  • سپتامبر: مشورت اعضای آکادمی. پس از مطالعه‏ی آثار نامزدهای نهایی، اعضای آکادمی در مورد میزان شایستگی و استحقاق نامزدهای مختلف با یکدیگر مذاکره می‏کنند.
  • اکتبر: انتخاب برندگان نوبل. در اوایل ماه اکتبر، آکادمی برنده‏ نوبل ادبیات را، با کسب بیش از نیمی از آرا، انتخاب می‏کند. سپس اسامی برندگان نوبل اعلام می‏گردد.
  • دسامبر: دریافت جوایز نوبل. مراسم اهدای جایزه‏ نوبل در تاریخ 10 دسامبر در استکهلم برگزار می‏شود؛ جایی که برندگان، جایزه‏ خود را که شامل یک مدال و گواهی نوبل، و یک سند تاییدکننده‏ مقدار جایزه است، دریافت می‏کنند.

درباره جایزه نوبل چه می دانید؟

 

شناسایی یک اثر خاص

جایزه‏ نوبل برای مهم‏ترین اثر نویسنده به برندگان اهدا می‏شود؛ اما در مواردی، آکادمی یک اثر خاص را برای شناسایی ویژه جدا کرده است.

به عنوان مثال،

کنوت هامسون در سال 1920 «برای اثر فوق‏العاده‏ وی، رشد خاک»،

توماس مان در سال 1929 «اساساً برای رمان عالی وی، بودِنبروک‏ها، که به تدریج توجه زیادی را به عنوان یکی از آثار کلاسیک ادبیات معاصر جلب کرد»،

جان گالزورثی در سال 1932 «برای هنر ممتاز روایتگری وی که در کتاب حماسه‏ فورسایت به نقطه‏ اوج خود رسید»،

روژه مارتن دو گار در سال 1937 «برای قدرت هنری و حقیقتی که توسط آن‏، درگیری‏ ها و تضاد انسانی و همچنین برخی جنبه ‏های اساسی زندگی معاصر را در رمان چند جلدی خود، خانواده‏ تیبو، به تصویر کشیده است»،

ارنست همینگوی در سال 1954 «برای مهارت عالی در هنر روایتگری، که اخیراً در کتاب پیرمرد و دریا نشان داده شد، و تأثیری که او بر سبک معاصر گذاشت»،

و میخائیل شولوخوف در سال 1965 «برای قدرت هنری و صداقتی که با آن، برهه ای تاریخی از زندگی مردم روس را در کتاب حماسی خود، دُنِ آرام، شرح داده است».

 

دلایل کمیته‏ نوبل برای اعطای جایزه در 10 سال اخیر

  • 2020: لوئیز گلوک

دلیل انتخاب: «برای بیان شیوا و شاعرانه‏ وی که با زیبایی بی‏تکلف، موجودیت فردی را همگانی می‏کند.»

  • 2019: پیتر هانکه

دلیل انتخاب: «برای اثری تأثیرگذار که با نبوغ زبانی، به بررس ی حواشی و ویژگی‏های تجارب انسانی پرداخته است.»

  • 2018: اولگا توکارچوک

دلیل انتخاب: «برای تخیلی داستان‏گونه، که با اشتیاقی همه جانبه، شکستن مرزها را به عنوان شکلی از زندگی به تصویر می‏کشد.»

  • 2017: کازوئو ایشیگورو

دلیل انتخاب: «کسی که از اعماق احساس واهی ارتباط ما با دنیا، در رمان‏هایی با بار عاطفی زیاد، پرده برداشته است.»

  • 2016: باب دیلن

دلیل انتخاب: «برای خلق عبارات شاعرانه‏ جدید در ترانه ‏های آمریکایی مرسوم.»

  • 2015: سوتلانا الکسیویچ

دلیل انتخاب: «برای نوشته‏ های چند صدایی وی، یادبودی از رنج و رشادت در عصر ما»

  • 2014: پاتریک مودیانو

دلیل انتخاب: «برای هنر شرح خاطرات که به کمک آن غیر قابل تصورترین سرگذشت‏های بشر را زنده کرده، و از مفهوم زیست جهان در دوره‏ی اشغال پرده برداشته است.»

  • 2013: آلیس مونرو

دلیل انتخاب: «مسلط بر داستان کوتاه معاصر»

  • 2012: مو یان

دلیل انتخاب: «کسی که با واقع‏ گرایی خیالی، داستان‏های عامیانه، تاریخی و معاصر را در هم می‏ آمیزد»

  • 2011: توماس ترانسترومر

دلیل انتخاب: «زیرا او از طریق تصورات پرمغز و گویای خود، دسترسی تازه‏ای به واقعیت را در اختیار ما قرار می‏دهد.»

 

گودریدز چیست؟

 

چگونگی کارکرد آکادمی سوئد

هر ساله آکادمی سوئد 16 جایزه اعطا می‏کند؛ که معروف‏ترین و معتبرترین آن جایزه‏ نوبل ادبیات است. سایر جوایز نوبل، شامل جایزه‏ پر طرفدار صلح، توسط نهادهای دیگر اعطا می‏گردند.

از سال 1901، 4 یا 5 نفر از بین 18 عضو آکادمی، برای خدمت در یک دوره‏ی 3 ساله در کمیته‏ نوبل انتخاب می‏شوند؛ که وظیفه‏ آن‏ها رسیدگی به معرفی نامزدها، و نیز تهیه‏ لیست کوتاهی از اسامی برندگان احتمالی برای آکادمی است. سپس، ماحصل فعالیت‏ها و آثار نامزدها توسط تمام اعضای آکادمی مورد بحث و بررسی قرار می‏گیرد. در ماه اکتبر و برای انتخاب برنده، بین اعضای آکادمی یک رأی‏ گیری برگزار می‏شود؛ به طوری که برنده باید رأی مثبت بیش از نیمی از اعضا را به دست آورد.

در پی اتفاقی ناپسند در سال گذشته، بنیاد نوبل، که تأمین بودجه‏ی جوایز نوبل را بر عهده دارد، به پیوستن 5 فرد دیگر به کمیته‏ نوبل، حداقل برای سال‏های 2019 و 2020 اصرار ورزید.

 

350 نامزد

بایگانی آکادمی پر از نامه‏ های مشهورترین چهره ‏های ادبی جهان برای معرفی نامزدها است. این مؤسسه هر ساله نزدیک به 350 معرفی‏نامه از طرف افراد واجد شرایط برای این کار، مانند برندگان سابق نوبل ادبیات، اعضای آکادمی‏ های معادل آکادمی سوئد در سایر کشورها، اساتید ادبیات و رؤسای انجمن‎های ملی نویسندگان دریافت می‏کند. هر یک از این افراد استعداد نامزدهای پیشنهادی خود را به رخ کشیده، و برخی نیز پا را فراتر نهاده و هدیه‏ کوچکی برای اعضای آکادمی در نظر می‏گیرند؛ حرکتی که اغلب با نارضایتی و عدم تأیید آن‏ها مواجه می‏شود.

 

جایزه نوبل چیست

آلبر کامو در حال دریافت جایزه نوبل ادبیات

 

برای مجاز بودنِ معرفی‏نامه ‏ها، اسامی نامزدها باید در هر سال ارائه و تجدید شوند؛ و همچنین حداکثر تا تاریخ 31 ژانویه در اختیار آکادمی قرار گیرند.

از سوی دیگر، برای تأیید صلاحیت، نامزدها باید همچنان در قید حیات بوده، و مطابق قوانین سخت وضع‏ شده از سوی آلفرد نوبل، باید در سال اخیر اثری را منتشر کرده باشند؛ اگر چه در برخی موارد آکادمی از این قانون منحرف شده است.

 

جوایز نگهداری ‏شده و رد شده

در مجموع 114 نفر برنده‏ جایزه‏ نوبل ادبیات بوده ‏اند. این جوایز در 110 مراسم اهدا شده‏ اند؛ به این صورت که در 4 سال، به دو نفر جایزه اعطا گردیده است.

همچنین، این جایزه تاکنون دو بار رد شده است: در سال 1985، نویسنده‏ روسی، بوریس پاسترناک، ابتدا جایزه را پذیرفت، اما سپس از سوی مقامات شوروی مجبور به رد آن گردید. در سال 1964 نیز فیلسوف فرانسوی، ژان پل سارتر، از پذیرفتن جایزه سر باز زد.

 

معرفی 10 نویسنده برتر زنده جهان

 

مؤسسه ‏ای که در سال 1786 پایه‏ گذاری شده بود، 8 بار در سال‏های 1915، 1919، 1925، 1926، 1927، 1936، 1949، 2018 تصمیم به نگهداری جایزه گرفت. در 6 مورد از موارد فوق، این جایزه با تأخیر و هم زمان با جایزه‏ سال بعد اعطا گردید؛ همان‏طور که در پنجشنبه به وقوع خواهد پیوست.

فرانسه در صدر لیست

فرانسه با 15 برنده‏، در صدر لیست کشورهایی قرار دارد که بیشترین جایزه‏ نوبل ادبیات را دریافت کرده ‏اند؛ از جمله سولی پرودوم، که اولین دریافت ‏کننده‏ نوبل ادبیات (در سال 1901) در طول تاریخ است.

ایالات متحده و بریتانیا، هر کدام با 12 برنده، در جایگاه دوم قرار دارند؛ که در میان این اسامی، نام برنده‏ سال گذشته، کازوئو ایشیگورو، نویسنده‏ انگلیسیِ ژاپنی تبار و مؤلف کتاب‏های «بازمانده‏ روز» و «هرگز رهایم مکن» به چشم می‏خورد.

هر چند، با توجه به اینکه 29 نویسنده‏ انگلیسی زبان از سال 1901 تا کنون مفتخر به دریافت جایزه‏ نوبل شده‏ اند، از نظر زبانی، تعداد برندگانی که به زبان مولیر می‏نویسند کمتر از آن‏هایی است که به زبان شکسپیر نوشته ‏اند.

 

جایزه نوبل چیست

اتفاقات ناپسند

در عصر حاضر، آکادمی به دلایل متعددی دچار تزلزل شده است. آکادمی سوئد، با وجود اصل «استقلال ادبیات»، از محکوم کردن فتوای سال 1989 علیه نویسنده‏ انگلیسی، سلمان رشدی، به دنبال انتشار رمان وی به نام «آیات شیطانی» خودداری نمود. اعضای آکادمی بر سر حفظ موضع خود به عنوان ضامن‏ های بی‏طرف هنر یا حمایت از همکار نویسنده‏ شان دچار اختلاف نظر بودند.

3 عضو به دلیل عصبانیت از سکوت پیشه کردن آکادمی سِمَت خود را ترک کردند؛ هر چند که به لحاظ فنی آن‏ها به صورت همیشگی منصوب شده بودند و حق استعفا نداشتند. سرانجام، این وضعیت 27 سال بعد، یعنی در سال 2016، با محکوم کردن فتوای علیه سلمان رشدی، از سوی آکادمی خاتمه یافت.

سپس، در اواخر سال 2017 و اوایل 2018، آکادمی اختلاف نظر خود را مبنی بر چگونگی مدیریت روابط نزدیک خود با ژان کلود آرنوی فرانسوی، که متهم به تجاوز جنسی بود، به صورت علنی اعلام کرد. آرنو همسر کاتارینا فروستنسون، یکی از اعضای آکادمی بود که بعدها پس از این رسوایی استعفا داد.

شکاف در برنامه ‏ریزی، اختلاف نظرها، آزار و اذیت‏ ها و فرهنگ سکوت میان اعضا، آکادمی را دچار آشفتگی نمود؛ و باعث به تعویق انداختن اعطای جوایز 2018 گردید.

از آن زمان، اساسنامه‏ آکادمی برای افزایش شفافیت قوانین و اجازه‏ استعفا به اعضا، مورد بازنگری قرار گرفت. در سال 2018، هفت نفر از اعضا آکادمی را ترک کردند، و بعدها جایگزین شده ‏اند.

هاتف کوزه چی از سایت خوره کتاب این نوشته مهمان را نوشته است. اگر شما هم ادبیات و کتاب علاقه مندید، به پادکست خوره کتاب گوش بسپارید.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *